دوسته خوووووب
همه چیدوسته خوووووب
همه چیتبیین فرمایش های رهبری درباره «مهدویت»
ایشان در این زمینه میفرمایند: «مسأله مهدویّت در شمار چند مسأله اصلی در چرخه و حلقه معارف عالیه دینی است؛ مانند مسأله نبوّت و در حقیقت اهمیّت مسأله مهدویّت را در این حد باید دانست، زیرا آن چیزی که مهدویّت مبشّر آن هست، همان چیزی است که همه انبیا، همه بعثتها به خاطر آن آمدند و آن ایجاد یک جهان توحیدی، ساخته و پرداخته بر اساس عدالت و با استفاده از همه ظرفیتهایی است که خدای متعال در انسان به وجود آورده و قرار داده؛ دوران ظهور حضرت مهدی ـ سلاماللهعلیهو عجّلاللهتعالیفرجه ـ دوران جامعه توحیدی است؛ دوران حاکمیّت توحید است؛ دوران حاکمیّت حقیقی معنویّت و دین بر سراسر زندگی انسانهاست و دوران استقرار عدل به معنای کامل و جامع این کلمه است. خب، انبیا برای این آمدند».
این مطلب که موضوع مهدویّت همیشه از اهمیّتی خاص برخوردار بوده، بر هیچ کس پوشیده نیست، ولی پس از انقلاب اسلامی و همچنین در سالهای اخیر به دلیل ورود در عرصه سیاسی کشور اهمیّت آن روزافزون شده و متولیان فرهنگ دینی ما را بر آن داشته است که به صورت تخصصی و با ساز و کاری کاملاً علمی و محققانه، وارد این عرصه شوند و به پرسشهای جامعه به ویژه نسل جوان، پاسخهای علمی و مستدل ارایه دهند.
کار علمی و نگاه عالمانه به مباحث مهدویّت
بی گمان، اگر مسألهای به صورت علمی و با پشتوانه درست پژوهشی انجام شود، از تحریف و غلوهای مغرضانه یا جاهلانه دور خواهد ماند. مسأله مهدویّت نیز از این امر جدا نیست. ورود به مباحث مهدوی به صورت تخصصی و علمی، بسیاری از نگرشهای نادرست و احساسی در رابطه با امام زمان ـ عجلاللهتعالی ـ را برطرف خواهد کرد. در سالهای اخیر تشکیل گفتمان مهدویّت توسط برخی مسئولین، نشان از دغدغه آنان به این مسأله دارد و این امر موجب شده که عموم مردم نیز توجه ویژهای به مباحث مهدوی پیدا کنند که این امر بسیار پسندیده و مبارک است؛ اما بیان مطالب غیر علمی و تخصصی و در برخی از موارد احساسی، زمینه ورود اظهار نظر افراد غیر کارشناس را موجب شده که با طرح نظرهای عوامانه و غیر علمی، جامعه را تحت تأثیر اینگونه اظهار نظرها قرار دادهاند. برای ورود به مباحث مهدوی به صورت علمی و محققانه، موارد زیر لازم و ضروری است:
1. یادگیری علم حدیث از جمله ادبیات عرب، علم رجال و راویان حدیث، علم درایه و فهم حدیث... ؛
2. برگزاری کلاسهای معرفتی با استفاده از اساتید متخصص در زمینه مهدویّت؛
3. تحقیق و پژوهشهای علمی متکی به مدارک و مستندات درست؛
4. اتکا نکردن به تخیّلات و احساسات در تحقیقات راجع به امام زمان ـ عجلاللهتعالی؛
5. ارایه و انتشار مقالهها، پایاننامهها و کتب با بهره از یافتههای علمی معتبر؛
6. برگزاری همایشها و نشست های نقد و نظر درباره تحقیقات و پژوهشها.
اما با همه کارهای علمی، باید نگاه عالمانهای نیز در کنار موضوع مهدویّت قرار گیرد تا از یافتهها، دریافت های سطحی و قشری صورت نگیرد؛ چه بسا افرادی که به منابع علمی آشنایی تمام داشته، ولی در استنباط خود نگاه عالمانه را از دست داده و دچار عوامزدگی شدهاند. زمانی که منابع صحیح علمی با نگاه عالمانه (به صورت اجتهادی) تلفیق شود، نظریّههای علمی ایجاد میشود که کاملاً با شرایط اجتماعی موافق بوده و راه انحراف و سوء استفادههای احتمالی را میبندد.
مقام رهبری در این باره میفرمایند: «یکی از موارد مهم و ضروری در مقوله مهدویّت، افزایش کارهای عالمانه، دقیق و متقن به دست اهل فن و متخصصان واقعی این موضوع و پرهیز از کارهای عامیانه، جاهلانه، غیر معتبر و بر اساس تخیّلات و توهّمات است». (6)
در جایی دیگر، ایشان شرایطی را برای ورود به عرصه مهدویّت بیان میکنند و میفرمایند: «از کارِ عوامانه، از تسلیم شدن در مقابل شایعات عامیانه بایستی به شدت پرهیز کرد. کارِ عالمانه، قوی، متکی به مدرک و سند، که البته کار اهل فنِ این کار است، این هم کار هر کسی نیست. باید اهل فن باشد، اهل حدیث باشد، اهل رجال باشد، سند را بشناسد، اهل تفکر فلسفی باشد؛ بداند، حقایقی را بشناسد، آن وقت میتواند در این زمینه وارد میدان شود و کار تحقیقاتی انجام دهد. »(7)
نگاه عوامانه، زمینه ساز آسیب و انحراف در مباحث مهدویّت
هر پدیده به اندازه اهمیّت آن با آسیب ها و آفتهایی روبهروست. مسأله مهدویّت نیز از این اصل مستثنی نبوده؛ سطحینگری و نگاه عوامانه در این مسأله، مانع فهم عمیق مهدویّت شده و بسترى را براى رشد کج فهمى، انحراف و بدعت ایجاد میکند. روایاتی که در موضوع مهدویّت توسط معصومین ـ علیهالسلام ـ گفته شده است، برخی را به این فکر واداشته که از روی فهم و استدلال شخصی خود و بدون در نظر گرفتن مبانی حدیثی و روایی به استدلال و ارایه نظرات غیرکارشناسی روی آورند و زمینه را برای انحراف افکار عمومی و رشد مدّعیان دروغین ارتباط، فراهم آورند.
مقام معظم رهبری، خطرهای بزرگی را در ورود غیر عالمانه به مسأله مهدویّت بیان میکنند و میفرمایند: «از جمله چیزهایی که میتواند یک خطر بزرگ باشد، کارهای عامیانه و جاهلانه و دور از معرفت و غیرمتکی به سند و مدرک در مسأله مربوط به امام زمان ـ عجلاللَّهتعالی ـ است، که همین زمینه را برای مدّعیان دروغین فراهم میکند. کارهای غیرعالمانه، غیرمستند، غیرمتکی به منابع و مدارک معتبر، صرف تخیّلات و توهّمات؛ این جور کاری مردم را از حالت انتظار حقیقی دور میکند، زمینه را برای مدّعیان دروغگو و دجّال فراهم میکند؛ از این بایستی به شدت پرهیز کرد».(8)
در این بخش به آسیبهایی که مقام معظم رهبری در نگاه جاهلانه به مهدویّت مطرح میکنند، اشاره مینماییم:
1. ظهور مدّعیان دروغین ارتباط یا نیابت از جانب آن حضرت
در هر عصری برخی با بهره از شرایط اجتماعی و نگاه عامیانه مردم به مهدویّت به دروغ ادعایهایی را مطرح کرده و آنان را تحت تأثیر این باورهای انحرافی قرار دادهاند. این دسته از مدّعیان دروغین در قالبهای زیر نمایان میشوند:
1ـ1ـ ادّعای دروغین مهدویّت: این اشخاص خود را مهدی موعود معرفی کرده و دین و جامعه را از مسیر اصلی خود منحرف میسازند. این معضل از زمان ائمه ـ علیهالسلام ـ شایع بوده است و تاکنون ادامه دارد.
1ـ2ـ نیابت خاص یا عام (مدّعی مرجعیّت) آن حضرت: این افراد مدّعیاند هر گاه بخواهند امام را میتوانند، ببینند و مردم میتوانند مشکلات خود را به واسطه آنان حل کنند و یا هر پیامی که داشته باشند، میتوانند به امام برسانند.
1ـ3ـ ملاقاتگرایی: مدّعیانی که بیدلیل یا به سادهترین اتفاق، ادّعای ملاقات میکنند، یا کسانی که تمام وظیفه خویش را رسیدن به دیدار حضرت میپندارند و از باقی وظایف غافل شده و افراد را تنها به این عمل، به عنوان برترین وظیفه فرا میخوانند.
1ـ4ـ ارتباط دوستانه و خویشاوندی با آن حضرت: اینگونه مدّعیان با ادّعای خویشاوندی همچون فرزند امام یا همسر ایشان، افراد ساده لوح جامعه را فریب میدهند.
بدون تردید، وجود این افراد که ریشه در نگاه جاهلانه به مسأله مهدویّت دارد، زمینه را برای فعالیّت و رشد این افراد مساعد میکند.
پیامدهای خطرناک اینگونه مدّعیان دروغین عبارت است از:
الف) گمراه و انحراف مردم از مسیر اهل بیت (ع)؛
ب) بازی گرفته شدن دین؛
ج) ناامیدی در اثر عدم توفیق دیدار و حل مشکلات؛
د) سوءاستفاده از اموال مردم.
2. غوطهور شدن مردم در احساسات و تخیّلات به جای واقعیّات
از جمله آسیب های نگاه جاهلانه در مسأله مهدویّت، خیال پردازی برخی افراد ساده لوح به ملاقات و ارتباط با ولی عصر ـ عجلاللهتعالی ـ در خواب یا بیداری و نقل افسانه ها و پیام هایی از او و گشودن دکان عوام فریبی و سودجویی و سوءاستفاده از اعتقاد مردم است. معرفی امام زمان(عج) از زاویه خواب ها و داستان های افسانه ای به ویژه در جوانان تردیدزا و شبهه آفرین است و بهانه خوبی به دست کسانی میدهد که به طور کلی منکر وجود مبارک امام زمان(عج) میشوند و مسأله مهدویّت را ساختگی میدانند. اما آسیبهایی که میتوان برای این مورد نام برد:
الف) توهّمگرایی و خیالپردازی؛
ب) دور ماندن از انجام وظایف اصلی به دلیل اهتمام بیش از اندازه به دیدار؛
ج) بدبینی به امام(عج) به دلیل عدم دیدار.
3. دور شدن از انتظار حقیقی
مقام معظم رهبری کار عوامانه در مباحث مهدویّت را دور شدن مردم از انتظار حقیقی شمرده و میفرمایند: «کارهای غیرعالمانه، غیرمستند، غیرمتکی به منابع و مدارک معتبر، صرف تخیّلات و توهّمات؛ این جور کاری مردم را از حالت انتظار حقیقی دور میکند».
در مورد انتظار دو دیدگاه هست: یکی انتظار سازنده؛ به این معنا که انتظار به معنای قانع نبودن به وضع موجود و تلاش برای رسیدن به وضعیّتی مطلوب است. در مقابل این دیدگاه برداشتی انحرافی نیز وجود دارد و آن انتظار به معنای دست روی دست گذاشتن و قانع بودن به وضع موجود و عدم کوشش برای تحقق وضعی برتر است تا خود حضرت ظهور نموده و کارها را اصلاح نماید.
مقام معظم رهبری انتظار را حرکتی سازنده به سوی اهداف والای اسلام میداند و میفرمایند: «مسأله انتظار هم که جزءِ لاینفک مسأله مهدویّت است، از آن کلید واژههای اصلی فهم دین و حرکت اساسی و عمومی و اجتماعی امت اسلامی به سمت اهداف والای اسلام است؛ انتظار، یعنی ترقب، یعنی مترصد یک حقیقتی که قطعی است، بودن؛ این معنای انتظار است. انتظار یعنی این آینده حتمی و قطعی است؛ به خصوص انتظارِ یک موجود حیّ و حاضر؛ این خیلی مسأله مهمی است». (9)
حرکت امام زمان ـ عجلاللهتعالی ـ مانند دیگر امور جهان روال طبیعی داشته و نیازمند زمینه سازی و آمادگی است. باید تلاش کنیم و زمینه را برای ظهور فراهم نماییم. اگر عوامانه به تبیین فرهنگ مهدویّت نگاه شود، منتظر ظهور، وظیفه خود را در دوران غیبت فقط در اظهار محبّت و خواندن دعای فرج خلاصه میکند و نسبت به مسایل جامعه بیتفاوت خواهد بود و در راه مبارزه با ظلم و فساد و نه از زشتی ها و دعوت به خوبیها قدمی بر نمیدارد حتی به ظلم و فساد دامن میزند تا مصلح عالم بیاید و خود او همه چیز را اصلاح کند! و به بهانه آنکه هر حرکتی قبل از قیام او بیثمر است، نه خود تشکلی دینی ایجاد و نه نظام دینی را حمایت کند و دچار نوعی اباحه گری و بیت فاوتی شود و حقیقت تکلیف را فراموش نماید.
سرگرم شدن و غافل ماندن از انتظار حقیقی و پرداختن به مسایل ظاهری و فرعی که هیچ تأثیری در ایمان، اعتقاد و عمل نداشته و به جای حقایق امامت، غیبت و رسالت منتظران بحث از شمایل ظاهری و عاشقی در شعر و نثر (چشم، چهره، خال و... ) و تعداد فرزندان، همسران و محل سکونت (و بحث پیرامون جزیره خضرا، مثلث برمودا و عالم هور قلیا که همه افسانه ای است) از آسیبهای دیگر نگاه عوامانه است.
4. تطبیقهای ناصواب در رابطه با علایم ظهور
اگر در هر مسألهای، انحراف پدید آید، حقیقت در پس آن نهان میشود و زمینه گمراه عدهای را نسبت به آن مسأله، ایجاد مینماید. مسأله نشانه های پیش از ظهور همیشه برای اندیشمندان در حوزه مهدویّت و مردمی که در انتظار امام خویش هستند، جذاب بوده است. چرا که با نمایان شدن نشانه های ظهور، فرج امام زمان ـ عجلاللهتعالی ـ نزدیک میشود.
معصومین (ع) نیز روایاتی را در این زمینه نقل کردهاند اما سؤال اینجاست که همه نشانه های پیش از ظهور اتفاق خواهد افتاد؟ این پرسشی است که علما به آن پاسخ منفی داده و علایم را به دو بخش حتمی و غیر حتمی تقسیم کردهاند. نخست باید اسناد و مدارک احادیث علایم ظهور را مورد بررسی قرار داد و موارد ضعیف آن را جدا کرد. در مورد احادیث درست نیز عالمانه نگاه شود که آیا از علایم حتمی است یا غیر حتمی؟ با تمام این اوصاف، تطبیق علایم کاری دشوار و بسیار سخت است.
مقام معظم رهبری تطبیقهای علایم ظهور را کار مدّعیان دروغینی میداند که در صدد انحراف افکار جامعه هستند و میفرمایند: «در طول تاریخ، مدّعیانی بودند؛ بعضی از مدّعیان هم همین چیزی که حالا اشاره کردند، یک علامتی را بر خودشان یا بر یک کسی تطبیق کردند؛ همه اینها غلط است. بعضی از این چیزهایی که راجع به علایم ظهور هست، قطعی نیست؛ چیزهایی است که در روایات معتبرِ قابل استناد هم نیامده است؛ روایات ضعیف است. نمیشود به آنها استناد کرد. آن مواردی هم که قابل استناد هست، این جور نیست که بشود راحت تطبیق کرد». (10)
خطرناکترین انحرافی که در تطبیق علایم ظهور رخ میدهد، این است که افرادی سودجو برای اعتبار بخشیدن به خود و عقایدشان یا تخریب دیگران از این تطبیقها استفاده میکنند. به این نکته نیز باید اشاره کرد که تطبیق علایم بر افراد و اشخاص، نوعی تعیین وقت ظهور است. حکمت الله بر این است که وقت ظهور امام زمان ـ عجلاللهتعالی ـ بر بندگان مخفی بماند؛ بنابراین، احدی نمیتواند زمانی را برای ظهور تعیین کند و کسی که تعیین وقت میکند از مدّعیان دروغین است که ائمه آنها را، کذاب معرفی میکنند. (11)
در برخی روایات، علت عدم تعیین وقت، چنین بیان شده است. امام جواد(علیهالسلام) در این باره میفرمایند: «لوعیّن لهذا الامر وقت لقست القلوب ولرجع عامه الناس عن الاسلام ولکن قالوا: ما اسرعه! ما اقربه! تألفاً لقوب الناس و تقریبا للفرج؛ اگر برای این امر وقتی تعیین شود، دلها را قساوت میگیرد و توده مردم از اسلام برمیگردند. بگویید: چه زود است! چهقدر نزدیک است! تا دل مردم آرام گیرد و فرج نزدیک شود». (13)
مقام معظم رهبری: «در طول تاریخ، مدّعیانی بودند؛ بعضی از مدّعیان هم همین چیزی که حالا اشاره کردند، یک علامتی را بر خودشان یا بر یک کسی تطبیق کردند؛ همه اینها غلط است. بعضی از این چیزهایی که راجع به علایم ظهور هست، قطعی نیست؛ چیزهایی است که در روایات معتبرِ قابل استناد هم نیامده است؛ روایات ضعیف است. نمیشود به آنها استناد کرد. آن مواردی هم که قابل استناد هست، این جور نیست که بشود راحت تطبیق کرد. »
راههای توسل به امام زمان ـ عجلاللهتعالی
اما مقام معظم رهبری در سخنان ارزشمند خود در رابطه با امام زمان(عج) و مباحث مهدویّت، نکتهای ایراد فرمودند که هم میتواند راه انس به امام زمان را بیشتر و هم جلوی مدّعیان دروغین را ببندد و آن، توجه به توسل به آن حضرت از طریق دعا، از راه دور است: «توسلاتی که در زیارات مختلف وجود دارد که بعضی از اینها اسناد خوبی هم دارد، اینها بسیار با ارزش است و توسل، توجه، انسِ با آن بزرگوار از دور. این انس به معنای این نیست که حالا کسی ادعا کند که من خدمت حضرت میرسم یا صدای ایشان را میشنوم؛ ابداً این جور نیست. غالب آنه که در این زمینه گفته میشود، ادّعاهایی است که یا دروغ است یا طرف دروغ هم نمیگوید، تصور میکند، تخیّل میکند. ما کسانی را دیدیم. آدمهای دروغگویی نبودند، اما خیال میکردند، تخیّل میکردند؛ تخیّلات خودشان را به عنوان واقعیّت برای این و آن نقل میکردند! نبایستی تسلیم اینها شد. راه درست، راه منطقی. آن توسل، توسل از دور است؛ توسلی است که امام آن را از ما میشنود، انشاءاللَّه میپذیرد؛ ولو اینکه ما با مخاطب خودمان از دور داریم حرف میزنیم؛ اشکالی ندارد. خدای متعال سلامِ سلام دهندگان و پیامِ پیامدهندگان را به آن بزرگوار میرساند. این توسلات و این انس معنوی بسیار خوب و لازم است». (14)
اما در وسیلههای توسل که مورد تأیید شریعت هستند، میتواند انحرافاتی به وجود آید که در برخورد با این مقوله باید عالمانه و با بصیرتی صحیح رفتار کرد. همه میدانیم که امام زمان ـ عجلاللهتعالی ـ ولیّ خدا روی زمین است. به اذن خداوند سلام ما به آن حضرت میرسد و توسلات ما را ایشان میشنوند و توسل به آن حضرت صرف ملاقات با ایشان صورت نمیپذیرد. حال این پرسش مطرح است که تمام آنهایی که در محضر رسول اکرم ـ صلیاللهعلیهوآله ـ حضور داشتند، توانستند شخصیّت ایشان را درک کنند؟ آیا آنها بعد از رحلت پیامبر دچار انحراف نشدند؟ مگر افرادی امام علی(ع) را ندیدند و از شخصیّت والای امام اطلاع نداشتند، تحولی برایشان رخ نداد و به جنگ با ایشان پرداختند!
پس درک شخصیت امام زمان (ع) و ایجاد ارتباط روحی و قلبی، صرف ملاقات حضوری ایجاد نمیشود هر چند توفیق ملاقات ارزشمند است، ولی در صورت عدم ملاقات نباید ناامیدی از آن حضرت وجود ما را فرا گیرد و از هدایت باطنی آن حضرت خود را بی بهره بدانیم. صرف ملاقات مهم نیست، آن چه اهمیّت دارد این است که حضرت از ما راضی باشند.
----------------------------
پینوشتها:
(1) سوره زمر، آیه 9
(2) میزان الحکمه، ج 6، ص 447، ح 13330، چاپ دفتر تبلیغات اسلامی، 2631
(3) همان، ص 448، ح 83331
4) نهج الفصاحة مجموعه کلمات قصار حضرت رسول اکرم(صلیاللهعلیهوآله) با ترجمه فارسى، ص218
5) ارشاد القلوب، ترجمه سلگى، ج1، ص 438
6) سخنرانی در دیدار جمعی از اساتید، کارشناسان، مؤلفان و فارغ التحصیلان تخصصی مهدویّت، 18/4/1390
7) همان
8) همان
9) همان
10) همان
11) عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (ع) قَالَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْقَائِمِ (ع) فَقَالَ کَذَبَ الْوَقَّاتُونَ إِنَّا أَهْلُ بَیْتٍ لَا نُوَقِّت؛ از امام صادق(علیهالسلام) درباره قائم(عجلاللهتعالی) سؤال شد، ایشان فرمودند: «کسی که برای ظهور قائم(عجلاللهتعالی) وقت تعیین کند، دروغگوست. ما اهل بیت هیچ وقتی را برای ظهور تعیین نمیکنیم. الکافی، ج1، ص368
12) بحار الأنوار، ج53، ص 3
13) بحار الأنوار، ج52، ص102
14) سخنرانی در دیدار جمعی از اساتید، کارشناسان، مؤلفان و فارغ التحصیلان تخصصی مهدویّت، 18/4/1390(*)
گزارش از: کاظم میرزایی؛ محقق و پژوهشگر حوزه علمیه قم
منبع: برهان
شادباش ولادت کریم اهلبیت حضرت امام حسن مجتبی علیهالسلام
مسیر عشقبازان سوی یار است
زمین عشقبازی کوی یار است
به هر جان بنگری بینی خدا را
که دائم در تجلی روی یار است
اگر دعوت شدی در این ضیافت
زیمن مقدم نیکوی یار است
شب قدری که قرآن گشته نازل
همه قدرش زعطر بوی یار است
اگر دلها در این شبها خدایی است
بدان ماه مبارک مجتبایی است
حسن سرمایه ی زهرا و حیدر
مبارک سوره ی قرآن داور
دلیل برکت نسل محمد
حسن زیباترین تفسیر کوثر
پس از جد و اب و ام، مجتبی هست
برای چهارده معصوم، سرور
زیا محسن اگر حاجت بخواهی
قسم براو بده، با دیده ی تر
بود نزد خدایش آبرو دار
به نام او گنه از دوش بردار
خدا را شکر نامت بر لب ماست
که نام تو صفای مکتب ماست
حسینت بر تو ما را رهنمون است
رسیدن بر تو اوج مذهب ماست
اگر اهل مناجات خدایی
نگاه تو صفای هر شب ماست
نه که امشب، تمام عمر سوگند
حسن جان یا حسن جان یارب ماست
دوچشمت از گدا خسته نباشد
درت بر سائلان بسته نباشد
نبی هنگام دیدار تو، مدهوش
که دیدار تو از سر می برد هوش
بدی دیگران و خوبی خود
کنی با حسن خلق خود فراموش
ادب سازی کنی، در کودکی هم
به نزد مرتضی هستی تو خاموش
بود عمری که از زهرا بخواهیم
کند ما را به راه تو کفن پوش
اگر از نام ثاراله مستیم
رهین لطف و احسان تو هستیم
تو قرآن کریم و راستینی
خداوند کرم روی زمینی
تمام سوره ی المومنونی
که فرزند امیرالمومنینی
زتو کم خواستن نوعی گناه است
تو دست باز رب العالمینی
تو آنی که بدون شک بگویم
حسین و کربلا می آفرینی
تو با صلحی که اندر کوفه کردی
مسیر عشق را مکشوفه کردی
الا ای که به هر دوران غریبی
نشان تو بود، جانان غریبی
معاویه تو را بهتر شناسد
که تو در لشگر یاران غریبی
زیارتنامه هم حتی نداری
قسم بر تربت ویران غریبی
امام دوم خانه نشینی
زنامردی نامردان غریبی
تو کودک بودی و غربت کشیدی
تو مادر را به خاک کوچه دیدی
سروده ی جواد حیدری
***
وقتی که زهرا مثل تو فرزند دارد
پیوسته بر روی لبش لبخند دارد
پیغمبر و حیدر نه، بلکه ماسواله
هرچند را هر قدر که دارند، دارد
گهواره اش عرش خدا باشد عجب نیست
چون با خدایش از ازل پیوند دارد
مادر شدن هم حس زیبا و قشنگی است
وقتی که زهرا مثل تو فرزند دارد
سروده ی محمد بختیاری
***
ضمانتنامه هزار دعای مقبول!
آیت الله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی
اعوذ بالله من الشیطان الرّجیم؛ بسم الله الرّحمن الرّحیم؛ و الحمد لله ربّ العالمین و صلّی الله علی محمّد و آله الطّیّبین الطّاهرین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین.
بسم الله الرّحمن الرّحیم؛ اللّهم صَلِّ عَلَی محَمّدٍ وَ آلِ محمَّدٍ و اسمَع نِدائی إذا نادَیتُک و اسمَع دُعائی إذا دَعَوتُک و أقبِل عَلَیَّ إذا ناجَیتُک فَقَد هَرَبتُ إلیکَ وَ وَقَفتُ بَینَ یَدَیک.
مروری بر مباحث گذشته
گفته شد که ماه مبارک رمضان، ماه تلاوت کلام الهی است که از مصدر وحی نازل شده است و همچنین ماه دعا است، یعنی راز و نیاز و سخن گفتن عبد با ربّ و مطرح کردن احتیاجاتش، چه دعای مأثور و چه دعای غیر مأثور باشد. از افضل اعمال این ماه تلاوت قرآن و دعا کردن است.
بحث ما نسبت به روش دعا در دعای مأثور و همچنین در آیات شریفه قرآن بود. جلسه گذشته به اینجا رسیدم که انسان باید در دعاها و تقاضاهایش از خداوند آنچه را که برای خود میخواهد، همان را برای برادران ایمانیاش هم بخواهد. این مسأله در آیات قرآن خیلی روشن بود: «رَبَّنَا اغْفِرْ لی وَ لِوالِدَیَّ وَ لِلْمُؤْمِنین». این یک روش دعا است که همان چیزی که انسان برای خودش میخواهد، برای دیگران هم بخواهد. جلسه گذشته روایاتی را هم در ارتباط با دعاهای پیغمبر اکرم نسبت به خودشان و امیرالمؤمنین(علیهالسلام) مطرح کردم.
دعا برای غیر، نشانه کمال و فضیلت ایمان
حالا میخواهم بهطور کلّی به بحثی اشاره کنم که در دعا کردن برای دیگران مطرح است. ما در باب ایمان و مؤمن مطلبی داریم که جزء معارف اساسی ما است. آنجا میگوییم مؤمن آنگاه به کمال ایمان میرسد که آنچه را که برای خود میخواهد، برای برادرهای ایمانیاش هم بخواهد. بعضی روایات این مطلب را به عنوان کمال ایمان و بعضی دیگر به عنوان افضل ایمان مطرح میکنند. در آینده اشاره میکنم که منشأ این مسأله چیست.
دو روایت مطرح میکنم که هر دو از پیغمبر اکرم است. در روایت اوّل دارد که حضرت فرمودند: «لَا یَسْتَکْمِلُ الْمَرْءُ الْإِیمَانَ حَتَّى یُحِبَّ لِأَخِیهِ مَا یُحِبُّ لِنَفْسِه». بنده به کمال ایمانی نمیرسد و به آن دست پیدا نمیکند، مگر اینکه به چنین حالت روحی برسد که آنچه را که برای خود میخواهد، برای برادر مؤمنش هم دوست بدارد. هر چه برای خود میخواهد برای او هم بخواهد، آنچه که برای خودش دوست دارد، برای او هم بخواهد. این یک روایت که تعبیر «استکمال ایمان» را مطرح میفرماید.
حضرت در روایت دوم میفرماید: «أفضل الإیمان أن تحبّ لله و تبغض لله و تعمل لسانک فی ذکر الله عزّوجلّ»؛ با فضیلتترین ایمان این است که انسان حبّ و بغضش بر محور خدا باشد و همیشه بر زبانش ذکر الهی را جاری کند. «و أن تحبّ للنّاس ما تحبّ لنفسک»؛ و آنچه را که برای خود میخواهد، برای برادر مؤمنش هم بخواهد.
تا اینجا با آن روایت اول مشترک بود، امّا در ادامه دارد: «و تکره لهم ما تکره لنفسک». و آنچه را که برای خود مکروه میدارد، برای دیگران هم مکروه بدارد. اصلاً در باب ایمان، این موضوع یکی از اساسیترین مباحث معرفتی ما است که مؤمن آنچه را که از خوبیها برای خود میخواهد، برای برادران ایمانیاش هم بخواهد و آنچه را که از بدیها و شرور برای خود نمیخواهد، برای دیگران هم نخواهد. این مسأله هم در مورد جلب منفعت و هم در مورد دفع ضرر مطرح است.
بینش مادّی، عامل کوتاهی در دعا برای غیر
در دعا و خواستن و تقاضا است که معلوم میشود انسان در چه پایهای از درجه ایمانی قرار گرفته است. آیا در آن اموری که از خدا برای خودش میخواهد، بین خود و دیگری فرق میگذارد یا فرق نمیگذارد؟ من تقریباً بحث را ریشهای کردم. اصلاً دعا یکی از مصادیق خیلی بارز و روشن این روایات است. چون در این روایات تقاضا مطرح است؛ یا تقاضای جلب منفعت است و یا تقاضای دفع ضرر است. در اینجا این بحث مطرح است که ـ نعوذبالله ـ چه میشود که انسان در دعا کردن بین خودش و دیگری تفاوت قائل میشود؟ معارف ما میگوید نباید تفاوت قائل شوی، چرا تفاوت قائل میشوی؟
حالا من سِرّش را میگویم. سِرّ این تفاوت قائل شدن، بینش غلطی است که داعی ـ یعنی درخواست کننده ـ نسبت به مدعوّ ـ یعنی آن موجودی که دارد از او درخواست میکند ـ دارد. سِرّش بینش این داعی است. ما موجودات مادّی هستیم که مادیّت، روی روح ما اثر گذاشته و سبک بینشها و تفکّرات ما را مادّی کرده است، تا جایی که حتی بینش ما نسبت به خدا هم به سبک مادّی شده است.
حالا یک مثال میزنم که روشن شود، مثلاً من به پول احتیاج دارم، رفیقی دارم که او هم به پول احتیاج دارد، حالا میخواهم بروم سراغ کسی و از او تقاضا کنم که بیا گره کار ما را باز کن؛ وقتی سراغ او رفتم، اوّل حاجت خودم را میگویم، چون میترسم اگر اوّل حاجت دوستم را بگویم و حاجت او را بدهد، کم بیاورد و بعد گره من باز نشود! چون دیدگاهم مادّی است؛ چون میدانم که پول او لایتناهی نیست و سقف دارد. لذا نگرانم که نکند اگر حاجت دوستم را داد، به من بگوید دیگر حاجت تو را نمیتوانم بدهم.
این سیستم تفکر مادّی در باب دعا و خواستههایمان از خدا هم مطرح است. اگر این سیستم فکری و بینشی که رنگ مادیّت گرفته است، در بحث دعا و درخواست از خدا هم مطرح شود، نتیجهاش این میشود که انسان اوّل حاجت خودش را مطرح میکند و بعد حاجت دوستش را میگوید. چون سبک تفکرش مادّی است. یعنی هنوز خدا را آنطور که باید بشناسد، نشناخته است. نمیداند که اعطای خدا از خزائن نعمت و کرم و رحمتش نمیکاهد. به همین جهت است که در دعا خودم را بر دیگران مقدّم میدارم.
اینها تقدیم و تأخیر بود، حالا میآییم سراغ اینکه آنچه که برای خود میخواهم، برای او هم بخواهم. چرا عین آنچه که برای خودم میخواهم، برای دیگری نمیخواهم؟ چون میترسم اگر برای او بخواهم دیگر نوبت به من نرسد! دو روایت از پیغمبر اکرم خواندم که هر دو مربوط به ایمان بود. میگوید استکمال ایمان به این است که آنچه برای خود میخواهی، برای دیگری هم بخواهی. معنای روایت این است که من به آن موجودی که قادر مطلق است و نعَمَش، رحمتش و کرمش بینهایت است، ایمان دارم. این کمال ایمان و افضل ایمان است. حالا ببین بینشت نسبت به خدا چگونه است؟
در همه حاجات غیر از غفران، دیگران را مقدّم کن
در روایاتی که جلسه گذشته مطرح کردم، داشتیم آنچه که برای خود میخواهی برای غیر هم بخواه و کم و کسر نگذار. پیغمبر اکرم هم نسبت به علی(علیهالسلام) اینچنین بودند؛ فقط یک مورد استثنا بود که آن هم نشدنی بود و آن نبوّت بود. این کمال ایمان است. خزائن الهی انتها ندارد. من و تو هستیم که در این عالم هرچه میبینیم، همه را محدود میبینیم. او بینهایت و نامحدود است. لذا من عرض کردم که این تنگنظری در دعا در ارتباط با بینش غلط و مادّی انسان است.
امّا مسأله تقدیم و مقدّم داشتن غیر در دعا؛ در باب استغفار گفتم که قرآن به ما آموخته است که اوّل برای خودت و بعد برای دیگران آمرزش بخواه. جهتش را هم گفتم و دیگر تکرار نمیکنم. امّا نسبت به غیر آمرزش چطور؟ در آنجا غیر را بر خودت مقدّم بدار! میخواهی راجع به حاجات دنیوی دعا کنی، هم تو گرفتاری و هم دیگری گرفتار است، هم تو مریضی و هم او مریض است؛ اینجا او را مقدّم بدار. به طور کلّی در همه حاجات، به جز بحث طلب غفران، غیر را مقدّم کن.
وجوه تقدیم غیر در دعا
راجع به تقدیم غیر، چند وجه وجود دارد. یک وقت هست او را مقدّم میدارم و مؤخراً بعد از او برای خودم دعا میکنم؛ البته این خودش خوب است و کاشف از یک حُسن باطنی است، امّا به نظر من این زیاد مهم نیست. وجه دوم این است که فقط برای او دعا میکنم؛ با اینکه خودم هم همان مشکل را دارم، ولی برای خودم دعا نمیکنم و فقط برای او دعا میکنم. این وجه نسبت به وجه قبل، یک سطح بالاتر است. من در گذشته این بحث را کردم و روایتش را هم آوردم که چرا این کار بالاتر است.
ما در روایات متعدّدی داریم که اگر کسی برای غیر دعا کند، خداوند هزار برابر به او میدهد. افرادی را هم از اصحاب ائمه(علیهمالسلام)، مثل ابراهیم بنشعیب، عبدالله بنجندب، عیسی بناعین و معاویه بنوهب را در تاریخ داریم که اینها عدّهای بودند که به خصوص در حساسترین موقعیّتها ـ مثل عرفات در روز عرفه که میگویند آنجا از زوال شمس تا غروب، دعا مستجاب است ـ فقط برای دیگران دعا میکردند و برای خودشان اصلاً دعا نمیکردند.
ضمانتنامه هزار دعای مقبول!
ابراهیم بنهاشم نقل میکند که عبدالله بنجندب را در موقف عرفات دیدم که دعا میکرد و هر چه بود، برای دیگران میگفت تا این که مردم از عرفات خروج کردند. گفتم این چه روش عجیب و غریبی بود؟! او هم در جواب به من گفت: «وَ اللَّهِ مَا دَعَوْتُ إِلَّا لِإِخْوَانِی»؛ به خدا قسم من دعا نکردم مگر برای برادرهایم؛ بعد علّتش را میگوید: «وَ ذَلِکَ أَنَّ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ أَخْبَرَنِی أَنَّهُ مَنْ دَعَا لِأَخِیهِ بِظَهْرِ الْغَیْبِ نُودِیَ مِنَ الْعَرْشِ هَا وَ لَکَ مِائَةُ أَلْفِ ضِعْفِ مِثْلِهِ»؛ امام هفتم(علیهالسلام) من را آگاه کرد که هرکسی پشت سر برادر مؤمنش دعا کند، از عرش ندا میرسد هزار برابرش برای تو! «فَکَرِهْتُ أَنْ أَدَعَ مِائَةَ أَلْفِ ضِعْفٍ مَضْمُونَةً لِوَاحِدٍ لَا أَدْرِی یُسْتَجَابُ أَمْ لَا». و من خوشم نمیآید که هزار دعای ضمانتشده را به خاطر دعایی که نمیدانم مستجاب میشود یا نه، رها کنم!
ما به این میگوییم سوداگری! روایات متعددی داریم که من قبلاً اینها را بحث کردهام و فقط به یک روایت اشاره کردم. این سوداگری است که میدانم اگر برای دیگری دعا کنم، خدا هزار برابر به من میدهد و میدانم که این هزار برابر شدن ضمانت شده است؛ ولی اگر برای خودم دعا کنم معلوم نیست که اجابت شود.
ما بالاتر از این هم داریم. یک وقت هست که اوّل برای غیر دعا میکنم که خدایا او را شفا بده، بعد برای خودم میخواهم که من را شفا دهد. مثلاً اوّل میگویم: «اللّهم اشفِ کُلَّ مَریض»، بعد میگویم: «اللّهم اشفِنِی»؛ یعنی خودم را وسط میکشم. این صورت اوّل بود. امّا یک وقت میگویم: «اللّهم اشفِ مَریضَ کذا»؛ یعنی راجع به خودم چیزی نمیگویم. چون میدانم که خدا هزار برابر میکند؛ که این صورت دوم بود. و امّا یک وقت هست که نه آن است و نه این که این را بعد بحث میکنم.
توسّل به حضرت علی اصغر (علیهالسلام)
امشب به ذهنم آمد که به باب الحوائجی توسّل داشته باشم که اینطور که در نقلها داریم به دَم او، یعنی به خون او قسم میخورند؛ امّا خونی که از یک محل مخصوص جاری شده است. مینویسند روز عاشورا وقتی که حسین(علیهالسلام) خواست خودش به میدان برود، دید دیگر کسی از اصحاب و جوانها باقی نمانده است؛ «فَتَقَدَّمَ إِلَى بَابِ الْخَیْمَة»؛ آمد کنار درِ خیمه، «قالَ یا اختاه»؛ خواهرش را صدا کرد؛ گفت: «ایتینی بولدی الرضیع حتی اودّعه»؛ بچه شیرخواره من را بیاور، میخواهم با او وداع کنم.
اینجا دو تا نقل وارد شده است؛ یکی از آنها را که مجلسی نقل کرده، بیان میکنم. حضرت لباس رزم از تن خود در آورد و این بچه را گرفت؛ در بعضی از نقلها آمده است که عمامه پیغمبر را به سر بست که به آنها بفهماند من نیامدهام با شما بجنگم. آمد در مقابل دشمن قرار گرفت. این بچه را روی دست گرفت و شروع کرد این جملات را گفتن: «ان لم ترحمونی فارحموا هذا الرضیع»؛ اگر به من رحم نمیکنید، به این طفل شیرخواره رحم کنید. «أما ترونه کیف یتلظّی عطشا»؛ آیا نمیبینید چگونه از تشنگی دارد بیتابی میکند؟
حالا میخواهم آن خون مقدّس را بگویم که به آن قسم میخورند؛ آن خون گلوی علی اصغر است. «الهی بدم المظلوم»... مینویسند: «اذ رماه حرمله بن کاهل الاسدی بسهم له ثلاث شعب»؛ حرمله تیر سه شعبهای را رها کرد... «فذبح الطفل من الاذن الی الاذن»....
گزیده:
«لَا یَسْتَکْمِلُ الْمَرْءُ الْإِیمَانَ حَتَّى یُحِبَّ لِأَخِیهِ مَا یُحِبُّ لِنَفْسِه». بنده به کمال ایمانی نمیرسد و به آن دست پیدا نمیکند، مگر اینکه آنچه را برای خود میخواهد، برای برادر مؤمنش هم دوست بدارد. ما در باب «ایمان و مؤمن» میگوییم مؤمن آنگاه به کمال ایمان میرسد که آنچه را که برای خود میخواهد، برای برادرهای ایمانیاش هم بخواهد. بعضی روایات این مطلب را به عنوان کمال ایمان و بعضی دیگر به عنوان افضل ایمان مطرح میکنند...
منبع: پایگاه اطلاع رسانی آیةالله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی
اقسام دعا و رابطه آن با مکان و زمان در کلام آیتالله تهرانی
خبرگزاری فارس: آیتالله مجتبی تهرانی در دومین جلسه اخلاق خود در ماه مبارک رمضان به بیان انواع دعاهای مأثور موقت و غیر موقت پرداخت و رابطه زمانها و مکانها با دعا را تبیین کرد.
به گزارش خبرگزاری فارس به نقل پایگاه اطلاعرسانی آیتالله مجتبی تهرانی، این مرجع تقلید با فرا رسیدن ایام ماه مبارک رمضان جلسات اخلاق و معارف اسلامی خود با موضوع «اهمیت دعا» را آغاز کرده است که متن کامل دومین جلسه در پی میآید.
* مروری بر مباحث گذشته
بحث ما راجع به دعا بود. عرض کردم ماه مبارک رمضان، هم ماه نزول و فرود است و هم ماه صعود است؛ و اهل معرفت در هر دو تعبیر به "قرآن " میکنند. از یک طرف ماه نزولِ کلام الهی از مصدر وحی است که به آن "قرآن نازل " میگویند و از این طرف سخن عبد نسبت به ربّ است که با پروردگارش دعا و راز و نیاز میکند و از این به "قرآن صاعد " تعبیر میکنند. هر دو قرآن است؛ در هر دو قرائت هست، امّا یکی قرائتی است که از مصدر وحی نازل میشود، یعنی از ناحیه ربّ است و دیگری کلامی است که از ناحیه عبد صادر میشود و به جهت عِلوی صعود میکند.
در یک تقسیمبندی دعا را به "مأثور و غیرمأثور " تقسیم کردم. دعاهای غیر مأثور یعنی آن درخواستهایی که عبد از ربّش میکند و عبد در قالبریزی آن مختار است؛ یعنی مجاز است درخواستش را در هر قالبی که میخواهد، بریزد. امّا قالبریزی دعاهای مأثور در دست عبد نیست؛ بلکه باید از ناحیه معصومین(صلواتاللهعلیهماجمعین) در قالبریزی خاصِّ خودش به ما رسیده باشد. لذا انسان باید این قالب را رعایت کند.
دعاهای مأثور را هم یک تقسیمبندی ابتدایی به "موقّت و غیرموقّت " کردم. موقّت به این معنا است که دعایی در زمان خاصّی وارد شده است و انسان باید آن دعا را در آن زمان خاص بخواند؛ همانطور که نسبت به مکان هم چنین چیزی را داریم که وقتی در مکان خاصّی قرار گرفتی، باید دعای خاصّی را بخوانی. قوالبِ این دعاها باید حفظ شود.
* تفاوت تأثیر زمان خاص بر دعا با دعای مأثور موقّت
در سال گذشته بحث مفصّل و مستقلی راجع به اثرگذاری زمان و مکان بر روی دعا داشتم؛ مثلاً دعا کردن در روز عرفه یا در لیالی قدر که این زمان خاص بر روی دعاهایی که بنده میکند از سه جهت مؤثّر است. مکانها هم همینطور هستند؛ مثلاً دعا کردن در مسجدالحرام، در صحرای عرفات یا نزد مزار پیغمبر اکرم، مسجد کوفه، مسجد سهله، حتی قبور ابَوین ـ پدر و مادر ـ بر روی دعا مؤثر است. سال گذشته بهطور مفصّل بحث کردم و گفتم زمان و مکان به سه نحو روی دعا اثر میگذارد؛ به نحو مقتضی، به نحو فعلیت و به نحو سرعت در اجابت. زمانها و مکانهای خاص به یکی از این سه نحو در اجابت بر روی دعا اثر دارند.
بحث سال گذشته بحث مستقلی است و با این موضوع که در زمان یا مکان خاص دعای خاصّی وارد شده، ارتباط ندارد و این دو با هم متفاوتند. در آنجا یک زمان خاص مثل لیالی قدر، چه دعا مأثور باشد و چه غیر مأثور، این زمان بر روی استجابت دعا اثر میگذارد؛ چه تو خودت دعا را قالبریزی کنی، چه دعاهایی که از ائمه رسیده را بخوانی، فرقی نمیکند. در باب مکان هم همینطور است. در مسجدالحرام که هستی، چه آن دعایی که در آنجا وارد شده است را بخوانی و چه خودت برای خودت دعا کنی، این مکان اثرگذار است، امّا بحثی که جلسه گذشته گفتم، این است که در این زمان خاص تو باید این را بگویی، در این مکان خاص تو باید این دعا را بخوانی. این با آن فرق میکند. اینها مسائل دقیقی است که من میگویم. چون دیدهام که گاهی اینها را با هم خَلط میکنند؛ نخیر، اینها با هم فرق میکنند.
* دعاها و نمازهای مخصوص ماه رمضان
بحث من در جلسات امسال، دعا در زمان خاص مأثور و دعا در مکان خاص مأثور است. این بحث هیچ منافاتی ندارد با اینکه دعا در این زمان خاص یا در این مکان خاص روی آن دعا مؤثّر باشد. من به عنوان نمونه دعاهایی که در ماه مبارک رمضان وارد شده را عرض میکنم.
مثلاً برای روز اوّل وارد شده است که این دعا را بخوانید: "اللَّهُمَّ اجْعَلْ صِیَامِی فیهِ صِیَامَ الصَّائِمِینَ "؛ خدایا روزه من را "در امروز " از روزه روزهداران قرار بده! "فیه " یعنی در امروز. "وَ قِیَامِی فِیهِ قِیَامَ الْقَائِمِینَ وَ نَبِّهْنِی فِیهِ عَنْ نَوْمَةِ الْغَافِلِینَ وَ هَبْ لِی جُرْمِی یَا إِلَهَ الْعَالَمِینَ ". شما از آن دعای اوّل روز ماه رمضان بگیرید تا آن روز سیام؛ در تمام آنها "فیه " دارد، یعنی امروز. معلوم میشود این دعا برای این زمان خاص است. البته مضمونها هم مضمونهای بسیار خوبی است، امّا فعلاً کاری با مضامین نداریم.
بحث ما راجع به دعای موقّت، یعنی مخصوص به زمان خاص است. حتّی اگر سراغ نمازهایی که در شبهای ماه مبارک رمضان، شب اوّل، دوم، سوم، تا آخر وارد شده است بروید، میبینید که اینها، هم از نظر عدد رکعات، هم از نظر سورهای که بعد از حمد باید خوانده شود، و هم از نظر عدد سورهها با هم تطبیق دارد. دلیل این زمان خاص و این دعای خاص یا این کار خاص چیست؟
* وجود رابطه حقیقی بین زمان و دعا در دعای مأثور موقّت
بعضی از دعاهای مأثور دعاهایی هستند که ما از آنها تعبیر به "موقّت " میکنیم؛ یعنی زمان در آن مدخلیت دارد. همانطور که در بعضیهایشان مکان مدخلیت دارد. یک دسته دیگر از دعاهای مأثور غیر موقّتها هستند و مکان خاص و زمان خاص هم در آنها مطرح نیست. اینها تقسیمبندیهای متعدّدی دارد که حالا من وارد میشوم.
این زمان خاص و مکان خاص و دعای خاص به جهت "تعبّد " است؛ یعنی مولا گفته است امروز این را بگو، امروز این را بخوان، اینجا این را بخوان! تعبّد هم یعنی بگو "چشم "! امّا یکوقت اشتباه نشود که این "تعبّد محض " است و رابطهای بین این زمان و این دعا، یا بین این مکان و این دعا در کار نیست. نخیر، رابطه هست، رابطه کامل هم هست، امّا من و تو آن رابطه را نمیدانیم و مولا میداند.
ما از نظر زمان و مکان ادعیه موقّته داریم و اینها تعبّدی است؛ امّا خیال نکنی که بیحساب است. نخیر، اینها حسابشده است. بین این زمان و این دعا رابطه هست، ولی من و تو این رابطه را نمیدانیم؛ مولا آن را میداند و به من گفته است این کار را در این زمان یا مکان خاص بکن. یک عدّه رفتهاند سراغ این که اینها تعبّد محض است و در آن دخل و تصرّف نکن. نخیر، تعبّد محض نیست، تمام اینها دقیقاً حسابشده است و همه رابطه دارند، امّا ما روابطش را نمیدانیم. آنها که آن رابطهها را میدانند، این دعا را به ما ارائه کردهاند. این تذکّر بسیار خوبی بود که باید عرض میکردم.
* دعای مأثور غیرموقّت؛ حاجات کلّی و حاجات خاص
امّا ادعیه غیر موقّته مأثوره، یعنی آنهایی که از ائمه برای ما رسیده و زمان خاص در آن لحاظ نشده است. بنا بر یک تقسیمبندی، این دعاها در ارتباط با حاجات عبد است. خود این دعاها بر دو قسم است؛ یک دسته از این دعاها که از ائمه(علیهمالسلام) نسبت به حاجتها رسیده، به نحو کلّی است. شما اگر به کتب ادعیه مراجعه کنید، میبینید بعضی دعاها هست که میگوید "هر حاجتی " داشتی این دعا را بخوان، هر حاجتی داشتی از خدا بخواه. به اینها میگوییم دعاهای مأثور از ائمه برای "هر حاجتی ". اینها یک دسته هستند.
دسته دیگر از این دعاها در ارتباط با "حاجت خاص " چه نسبت به امور مادّی و چه نسبت به امور معنوی هستند. مثلاً کسی گرفتاری مالی دارد، دعا هست که فلان دعا را بخوان؛ یا کسی بیماری دارد، دعایی هست که برای شفا فلان دعا را بخوان و امثال اینها. دعاهای مأثور از ائمه(علیهمالسلام) در ارتباط با حاجات دو دسته هستند؛ به نحو کلّی و به نحو جزئی، یعنی حاجتهای خاص.
* دعای معصوم در مورد افراد
اِنشاءالله اگر خدا توفیقی عنایت کند، در آینده وارد بحث دعاهایی که معصومین برای افراد کردند هم میشوم. اینها هم دو دسته هستند؛ یک دسته از دعاهایشان در ارتباط با خواستههای آنها است. یعنی افراد خواستهشان را به معصومین گفتهاند، ائمه هم از خدا خواستهاند که خواستههای آنها را به اجابت برساند. یک دسته هم دعاهایی است که ائمه برای آنها کردهاند، آنها تقاضای دعا داشتند، ولی در تقاضای آنها چیزی مطرح نیست. به تعبیر دیگر، مممکن است اصلاً به سبک تقاضا هم نباشد؛ مثلاً حرفهایی زدهاند که معلوم میکرده اینها حاجاتی دارند و امام(علیهالسلام) هم برای آنها دعا کردهاند. امام حسین(علیهالسلام) سرآمد این فن است، مخصوصاً در روز عاشورا.
* دعای امام حسین(علیهالسلام) در حقّ غلام خود
حالا میخواهم یک نمونهاش را نقل کنم. جُون که غلام امام حسین(علیهالسلام) است، روز عاشورا نزد حضرت آمد؛ دید همه اصحاب شهید شدهاند، تمام بنیهاشم شهید شدهاند و حسین(علیهالسلام) تک و تنها مانده است. پیش امام حسین(علیهالسلام) آمد و عرض کرد که اجازه دهید من به میدان بروم. اوّلین جملهای که حسین(علیهالسلام) به او فرمود، این بود: "أنتَ فی إذن مِنّی "؛ یعنی من تو را مرخص کردم، برو! تو در راحتیها با ما بودی، حالا خودت را به راهی که ما میرویم، مبتلا نکن. چون آخر راه ما شهادت است.
وقتی امام حسین(علیهالسلام) این جمله را به اوگفت، جُون خیلی ناراحت شد. "فَوَقَعَ جَونُ عَلَی قَدَمَی ابِیعَبدِاللهِ(علیهالسلام) یقَبِّلُهُما ". این غلام سیاه خودش را انداخت روی دو پای امام حسین(علیهالسلام) و شروع کرد بوسیدن. گفت بله، من در راحتی کاسه لیس شما بودم؛ این را قبول دارم، ولی حالا در گرفتاری شما را بگذارم و بروم؟! اینکه بیوفایی است! حالا به این جملات جُون دقت کنید. میگوید: "وَ إنَّ حَسَبی لَلَئیم "؛ بله، من از نظر خاندان، از خاندان شریفی نیستم. "وَ لَونِی لَأسوَد "؛ رنگ چهرهام هم سیاه است؛ بد بو هم هستم. نگاه کنید! هم حسب و نسبش را میگوید، هم رنگ چهرهاش را میگوید، هم بوی عرق بدنش را میگوید. بعد میگوید حسین جان، بیا یک منّتی بر من بگذار و من را بهشتی کن!
اینجا مینویسند که یک مرتبه جُون گفت: "وَ اللهِ لَا أُفارِقُکُم "؛ به خدا قسم دست از تو بر نمیدارم! "حَتَّی یختَلِطَ هَذَا الدَّمُ الأسوَدُ مَعَ دِمَائِکُم ". تا این خون سیاهم را با خونهای شما آمیخته کنم. مینویسند: "فَأذِنَ لَهُ الحُسَینُ(علیهالسلام) "؛ حسین(علیهالسلام) به او اجازه میدان داد، او به میدان رفت، روی زمین افتاد، امّا شاهد عرض من اینجا است؛ امام حسین(علیهالسلام) بالای سر جُون آمد؛ با او همان کاری را کرد که با جوانش علی اکبر کرد. اینقدر آقا است! اینقدر بزرگ است! اینقدر کریم است! سر جُون را برداشت و در دامن خودش گذاشت.
بعضی نقل کردهاند که جون هنوز رمق مختصری داشت، چشمهایش را باز کرد، دید سرش در دامان حسین(علیهالسلام) است. "فَتَبَسَّمَ "؛ شروع کرد به خندیدن. حسین(علیهالسلام) صورت به صورت غلامش گذاشت؛ چه دعایی کرد؟ "اللَّهُمَّ بَیِّضْ وَجْهَهُ "، خدایا، رویش را سفید کن! "وَ طَیِّبْ رِیحَهُ " خوشبویش کن! "وَ احْشُرْهُ مَعَ الْأَبْرَارِ ". او را با نیکوکاران محشور فرما!
پیشواز
بسم الله الرحمان الرحیم
در فرهنگ رفتاری و اخلاقی ما مسلمانان امر استقبال دارای جایگاهی ارزشمند است. استقبال از میهمان،استقبال از مسافرو...در فرهنگ روزه داری نیز این استقبال به عنوان پیشواز مورد استفاده قرار می گیرد. این استقبال یا پیشواز در چند روز مانده به ماه مبارک رمضان معنی زیبایی را در فرهنگ مسلمانان متبادر می کند. برخی از مسلمانان که شرایط پیشوازی را دارند با روزه گرفتن سه یا حداقل یک روز از آخر ماه شعبان به استقبال و خوش آمدگویی این ماه پر برکت می روند و خود را آماده شرایط معنوی ورود به ماه مبارک رمضان می کنند.شرایطی نظیر آمادگی نسبی معنوی،تمرین روزه داری،تمرین اخلاقیات خوب،تمرین تقوا،تمرین ترک حرام،تمرین ترک مکروهات و...وبلاخره تمرین پاک کردن روح و جسم و زلال کردن نیات ورفتار .
خوشا به حال کسانی که استقبال از این ماه ارزشمند را با روزه داری ماههای رجب و شعبان شروع می کنند و زمینه های مناسب را با هموارکردن روح و جسم برای کاشت بذرحاصلخیز اعمال و رفتار حسنه فراهم می کنند.
امید است خداوند تبارک وتعالی توفیق روزه داری با ارزش این ماه راعنایت ودستاوردهای آن را براوردن حاجات نیازمندان و شفای مریضها بخصوص مریض و نیازمند مورد نظرقرار دهد و همه ما را عاقبت بخیر نماید ورمضان امسال را طلیعه ظهور منجی عالم بشریت حضرت بقیه الله الاعظم قرار دهد. انشا الله
پیشاپیش حلول ماه مبارک رمضان را به همه مسلمانان تبریک و تهنیت باد.